Fases van rouw: hoe verloopt een rouwproces?

Rouw is een natuurlijke reactie op verlies. Dat kan het overlijden van een dierbare zijn, maar ook het verlies van een relatie, gezondheid, werk of toekomstbeeld. Veel mensen vragen zich af: bestaan er fases van rouw? En zo ja, hoe werken die?

Dit artikel geeft je hier uitleg over. Na het lezen begrijp je daardoor beter hoe je rouwproces werkt.

Hoewel rouw voor iedereen anders verloopt en een zeer persoonlijk proces is, herkennen veel mensen bepaalde emotionele fases tijdens het verwerken van een verlies. Deze fases geven inzicht in wat iemand kan ervaren tijdens een rouwproces.

In eerste instantie kan het slechte nieuws van een verlies voelen als een overweldigende en verdrietige ervaring, waarbij de fases van rouw — zoals beschreven door Elisabeth Kübler-Ross — helpen om beter te begrijpen wat er van binnen gebeurt.

De vijf fasen van rouw – Elisabeth Kübler-Ross

De bekendste beschrijving van rouw komt van psychiater Elisabeth Kübler-Ross. Zij beschreef vijf fases die mensen vaak doormaken bij ingrijpend verlies.

Eerste fase: Ontkenning

In eerste instantie kan het na een verlies moeilijk zijn om te geloven wat er is gebeurd. Het heeft tijd nodig om het slechte nieuws toe te laten en de waarheid onder ogen te zien. Ontkenning werkt als een soort beschermingsmechanisme van de geest.

Mensen kunnen bijvoorbeeld denken of zeggen:

• “Dit kan niet waar zijn.”
• “Het voelt alsof het niet echt gebeurd is.”

Deze eerste fase helpt om het slechte nieuws van het verlies stap voor stap tot je door te laten dringen. Het is een manier waarop je langzaam kunt beginnen met het laten gaan van de oude werkelijkheid.

Tweede fase: Woede

Wanneer de realiteit begint door te dringen, kunnen gevoelens van boosheid en woede ontstaan. Die boosheid kan zich richten op verschillende dingen, zoals:

• het lot
• artsen of omstandigheden
• anderen
• jezelf
• de persoon die is overleden

Boosheid en soms ook woede is een normale emotie binnen rouw en kan onderdeel zijn van het verwerken van pijn en onmacht.

Derde fase: Onderhandelen

In de fase van onderhandelen proberen mensen vaak antwoorden te vinden of zoeken ze een manier om het verlies te verzachten. Mensen proberen vaak mentaal grip te krijgen op het verlies. Gedachten kunnen bijvoorbeeld zijn:

• “Als ik dit of dat had gedaan, was het misschien anders gelopen.”
• “Had ik maar…”

Het zijn pogingen van de geest om betekenis te geven aan wat er gebeurd is.

Vierde fase: Verdriet of depressie

Wanneer het besef van het verlies volledig doordringt, kan intens verdriet ontstaan. Het gemis wordt voelbaar in alles: in gedachten, in momenten van stilte en in het dagelijkse leven waarin de ander er niet meer is. Dit kan gepaard gaan met:

• vermoeidheid
• huilen
• terugtrekken
• weinig energie
• een gevoel van leegte

Soms kan het voelen alsof de wereld even stilstaat, terwijl alles om je heen gewoon doorgaat. De pijn van het gemis kan onverwachts opkomen, bijvoorbeeld door herinneringen, plekken of kleine momenten die je doen denken aan wie je verloren bent.

De gevoelens in deze fase kunnen diep en zwaar zijn, en soms overlappen met wat mensen als depressie of depressieve gevoelens ervaren. Wanneer deze gevoelens langdurig aanhouden en het moeilijk blijft om het dagelijks leven op te pakken, kan het helpend zijn om hier ondersteuning bij te zoeken.

Dit is vaak een belangrijke fase waarin de realiteit van het verlies echt wordt gevoeld en waarin het verdriet de ruimte krijgt om er te zijn.

Vijfde fase: Acceptatie

Acceptatie betekent niet dat het verlies “goed” voelt of dat iemand er blij mee is. Het betekent dat iemand, vaak met vallen en opstaan, leert wat het betekent om iemand te laten gaan. Het verlies te accepteren en een manier vindt om verder te leven met de nieuwe realiteit.

Niet door los te laten, maar door het mee te dragen als onderdeel van het leven, terwijl er stap voor stap weer ruimte ontstaat voor de nieuwe realiteit.

Mensen kunnen in deze fase:

• langzaam weer vooruit kijken
• het verlies een plek geven
• hun leven opnieuw vormgeven

Het verdriet kan blijven, maar het bepaalt niet meer alles. In deze fase kan er, naast het verdriet, ook weer voorzichtig ruimte ontstaan voor hoop en nieuwe perspectieven.

Zeven fases van rouw

Naast het bekende model met vijf fases wordt er ook regelmatig gesproken over zeven fases van rouw. Dit model is een latere uitbreiding van het oorspronkelijke werk van Elisabeth Kübler-Ross. In verschillende rouwtheorieën en therapeutische benaderingen zijn extra stappen toegevoegd om het rouwproces nog uitgebreider te beschrijven.

De 7 fases van rouw zijn: shock, ontkenning, woede, onderhandelen, verdriet of depressie, acceptatie en betekenisgeving, verder gaan.

Of er nu gesproken wordt over de vijf fasen of over zeven: rouw is voor iedereen anders. Sommige mensen herkennen meerdere fases, anderen minder. Het belangrijkste is dat er ruimte is voor de gevoelens die bij verlies horen.

Rouw verloopt niet in vaste stappen

Het is belangrijk om te weten dat de verschillende fases niet altijd in een vaste volgorde doorlopen worden. Het gaat om gevoelens en ervaringen die vaak voorkomen bij verlies. Mensen kunnen:

• fases overslaan
• teruggaan naar een eerdere fase
• meerdere gevoelens tegelijk ervaren

Rouw is daarom geen rechte lijn, maar eerder een proces dat in golven kan komen. Je kunt merken dat je anders rouwt dan andere mensen in je omgeving, en dat is helemaal oké.

Het heeft tijd en ruimte nodig om hier je weg in te vinden en te leren omgaan met je verdriet.

Hoe lang duurt rouw bij een groot verlies?

Er bestaat geen vaste tijdsduur voor rouw. Rouw duurt voor iedereen anders.
Voor sommige mensen wordt het na maanden lichter, terwijl anderen er jaren mee bezig zijn. Factoren die invloed kunnen hebben zijn bijvoorbeeld:

• de relatie met de overledene
• de omstandigheden van het verlies
• eerdere verliezen
• steun vanuit de omgeving

Iedere vorm van rouw is persoonlijk en uniek. Maar het verlies en overlijden van een dierbare is voor iedereen een moeilijke periode in zijn of haar leven.

Welke dingen kan je merken tijdens je rouwproces?

Je lijf reageert op stress en verdriet.

Rouw kan leiden tot grote vermoeidheid, slaapproblemen, vermindering van eetlust en fysieke klachten zoals hoofdpijn. Ook concentratieproblemen, vergeetachtigheid en een gevoel van ‘hersenmist’ is voor veel mensen herkenbaar.

Het ene moment kan je je rustig voelen, het andere moment erg verdrietig. De pijn dat je jouw dierbare bent verloren, die ene persoon die zoveel voor je betekende, komt dan hard binnen.

Wanneer professionele hulp inschakelen?

Hoewel rouw een normaal proces is, is het aan te raden professionele hulp bij een therapeut of rouwcoach te zoeken bij aanhoudende rouwklachten.

Bijvoorbeeld wanneer:

• het verdriet lange tijd overweldigend blijft
• dagelijkse activiteiten moeilijk blijven
• iemand zich erg alleen voelt in het rouwproces

Gesprekken met een professional kunnen helpen om gevoelens te begrijpen en ruimte te geven aan het rouwproces. Zodat er echte verwerking kan plaatsvinden.

Wanneer mensen vast komen te zitten in hun rouwproces en hier geen steun bij krijgen, kan dit tot een depressie leiden.

Rouw kent geen vaste tijdlijn. Geen vaste vorm. Het is soms een grillig proces. Een uniek proces, want iedereen rouwt op zijn of haar eigen manier en in een eigen tempo. Dit accepteren, elkaar bewust de ruimte geven zorgt voor begrip en verbinding.

Praktische tips die je kunnen helpen tijdens rouw of verlies

Rouwen is zwaar en kan soms overweldigend voelen. In die periode kan het helpend zijn om kleine dingen te hebben die je wat houvast geven. Niet omdat ze het verdriet wegnemen, maar omdat ze je kunnen ondersteunen terwijl je leert omgaan met het verlies.

We delen hieronder een aantal tips die voor veel mensen als steunend worden ervaren. Neem eruit wat bij jou past, en laat los wat niet goed voelt.

• Het kan heel fijn zijn om met familie en vrienden over je verlies te praten en steun te vinden.
• Wees geduldig met jezelf en geef jezelf toestemming om te rouwen zonder tijdsdruk
• Koester de mooie herinneringen. Schrijf ze op of praat erover met familie en vrienden.
• Houdt ritme en structuur in je eigen leven. Dat bied houvast en helpt je door te gaan.
• Zorg goed voor jezelf. Eet gezond, zorg voor voldoende slaap.
• Afleiding kan helpen je gedachten te verzetten. Probeer een hobby op te pakken, maak wandelingen.
• Gun jezelf de tijd. Tijd om te leren leven zonder je dierbare. Om te accepteren en begrijpen dat hij of zij er niet meer is.
• Het binnenhouden van emoties kan je tegen gaan werken. Geef daarom je emoties de ruimte, ook boosheid. Laat je tranen lopen en huil. Het is een manier om je emoties te uiten zonder te praten, zonder dat je daar altijd woorden voor nodig hebt. En kan je wat lucht geven.
• Laat iedereen rouwen op zijn eigen manier.

Er is geen juiste manier om te rouwen. Wat voor de één helpend is, kan voor de ander anders voelen. Het belangrijkste is dat je mild bent voor jezelf en ruimte geeft aan wat er is.

Rouw vraagt tijd, aandacht en zachtheid. Stap voor stap kan er, naast het gemis, ook weer ruimte ontstaan om verder te gaan — op jouw eigen manier en in jouw eigen tempo.

Wil je meer lezen over rouwverwerking en hoe je hiermee om kunt gaan? Bekijk dan ook dit artikel.